منیم دیلیم اؤلن دئییل !
( زبان من هرگز نمی میرد )
حسن راشدی : 18 /2 /91
یکشنبه 10 /2/91 در برنامه ۹۰ در حاشیه مسابقه تیم فوتبال تراکتور سازی و پرسپولیس از کودکی که از طرفداران تیم تراکتور سازی به حساب می آید پرسیده می شود شعری بخواند و کودک خردسال هم بر حسب عادت ، اشعاری را که در بین بیشتر خانواده های آذربایجانی و حتی در ترانه ها ترنم می شود و در ورزشگاهها و توسط دهها هزار نفر از طرفداران تیم تراکتورسازی خوانده می شود بر زبان می راند که از پرده تلویزیون نشان داده می شود : " دیلیم اؤلسه منده اؤللم ، منیم دیلیم اؤلن دئییل ، باشقا دیله دؤنن دئییل " که معنای آن ( اگر زبانم بمیرد منهم می میرم ، زبان من هرگز نمیمیرد و تبدیل به زبان دیگر نمی شود ) است.
شعر و یا شعاری که نمونه های دیگری از جمله : " تورک دیلینده مدرسه اولمالیدیر هرکسه " ( مدرسه به زبان ترکی لازم است بر همه ما) ، " و شعارهای مشابه دیگری که در ورزشگاهها و با آهنگ خاص و حرکات موزون موجی توسط دهها هزار نفر از طرفداران تیم تراکتور سازی خوانده می شود و در اصل حرف دل و خواسته و آرزوی هر آذربایجانی و بیش از ۳۰ میلیون نفر ترک در کشور را در خود دارد .
جمهوری آذربایجان و بحث بر سر این نام (14)حسن راشدی : بخشی از کتاب " ترکان و بررسی تاریخ ، ……"
در سال ۱۹۱۸ و زمانیکه مناطق شمالی رود ارس به عنوان جمهوری آذربایجان اعلام استقلال نمود, در ایران موافقین و مخالفین با این نام به بحث و مجادله پرداختند که نظریات آنان بیشتر در روزنامة «ایران» آن زمان که مدیریت رسمی این روزنامه را «میرزا محمدخان ملکزاده» و مدیریت غیررسمی اش را برادرش «ملک الشعرای بهار» به عهده داشت منتشر میشد.[۱]
به دنبال این مباحثات, محمد امین رسولزاده رهبر جمهوری تازه استقلال یافته آذربایجان علاوه بر اینکه هیأتی را به ایران اعزام میدارد, خود نیز دربارة دلیل انتخاب نام آذربایجان و ارتباط تاریخی منطقة شمال رود ارس با این نام, مقالاتی در روزنامه های باکو مینویسد که ترجمة فارسی آن نیز در روزنامة «ایران» آن زمان چاپ میگردد.
ما در اینجا جهت اجتناب از طولانی شدن مطالب, به آوردن خلاصه ای از دو مقاله محمد امین رسولزاده, که در روزنامة «ایران» آن زمان در کشور چاپ شده است اکتفا کرده مطلب را به پایان میبریم:
حسن راشدی 31 فروردین ۹۱
دریاچه ارومیه بر اثر کم آبی در حال جان دادن است و زمینهای حاصلخیز آذربایجان در حال تبدیل شدن به کویر نمک !
به جای انتقال آب دریای خزر به دریاچه ارومیه و جلوگیری از سونامی نمک که در حال تبدیل کردن زمینهای حاصلخیز آذربایجان به کویر نمک است ، آب خزر را با هزینه های سرسام آور شیرین کرده به کویرها انتقال می دهند تا در مناطق بی آب و علف و سوزان کویری کشاورزی رونق بگیرد !
نمایندگان آذربایجان در مجلس ! صحبتمان با شماست آیا وقت صحبت از حقوق مردم آذربایجان نرسیده ،آیا وعده دولت برای انتقال آب شیرین رودخانه ارس به دریاچه ارومیه طرح منطقی و واقعی بوده است؟
دریاچه ارومیه نیاز به آب شیرین ندارد که با طرح غیر کارشناسانه و با نام انتقال آب رودخانه ارس ، کشاورزانی را که در پایین دستی این رودخانه با آب شیرین آن کشاورزی کرده امرار معاش می کنند نگران کنید آب شور خزر را به دریاچه ارومیه انتقال دهید!
نیاز به شیرین کردن آب خزر با هزینه های سرسام آور هم نیست انتقال آب شور برای دریاچه تشنهامان کافی است، ما برای نجات عروس زیبای آذربایجان و کندکردن سرعت مهاجرتمان از سرزمین آبا - اجدادی خود به شهرهای مرکزی و کویری به آب شور قانع هستیم ، آب شیرین گوارای سمنان ، قم و کاشان و اصفهان و یزد و سبزوار و کرمان؛ لطفا صدای ما را بشنوید و به ندای ما پاسخ دهید !
دوکتور میر هدایت حصاری نین یاس مجلیسینده
وارلیق و هویت نیسگیلیمیز
ح . راشدی : 20 / فروردین / ۱۳۹۱
کئچن ایل (۱۳۹۰) بهمن آیی نین ایگیرمی سینده آذربایجان ادبیاتی نین تانینمیش سیمالاریندان اولان شاعیر ، یازیچی ، تدقیقاتچی و وارلیق درگی سی نین یازارلار هئیتی عضوو دوکتور میر هدایت حصاری ۸۲ یاشیندا فانی دونیانی ترک ائدیب ابدی حیاتا قووشدو .
بو دگرلی انسانین حاقّیندا طبیعی کی ، اینتئرنئت عالمینده چوخلو یازیلار یازیلدی و اونون یازدیغی و یاراتدیغی اثرلر ادبیات سئونلریمیزه تانیتدیریلدی ؛ آمما بیر مسئله هویت و وارلیغیمیزلا علاقه دار بیر نیسگیل درجه سی قدر اونون یاس مراسیمینده منیم ذهنیمی مشغول ائتدی ؛ اودا بو قوجامان بیلگینیمیزه تهراندا و " اکباتان " شهرجیگینده قورولان یاس مراسیمی نین اونا لایق اولمادیغی و چوخ ضعیف حالدا و حتی اونون اوزون ایللر بویو و عؤمرونون سونونا قدر چالیشدیغی هدفله بئله فاصله له سی اولان یاس توره نی نین کئچیریلمه سی ایدی !
نوشته ویلیام داگلاس – ترجمه حمید دادیزاده تبریزی
بخشی از کتاب ” سرزمینهای شگفت انگیز و مردمانی مهربان” نوشته ویلیام داگلاس – ترجمه حمید دادیزاده تبریزی :
شاید قضاوت در مورد یک رویداد تاریخی زیاد هم آسان نباشد چرا که هر کس از دید خود و گرایشی که نسبت به آن رویداد دارد به آن می نگرد و قضاوت می کند ؛ شاید بهترین تفسیرها از یک رویداد تاریخی مربوط به کسانی باشد که در این رویداد بی طرف هستند و از بیرون و به عنوان فردی که حب و بغضی به موضوع ندارند مسئله را بررسی می کنند . ولی نظر مثبت کسانیکه حتی فکر منفی نسبت به رویداد دارند از اهمیت بیشتری برخوردار است .
در این مختصر دیدگاه یک آمریکایی مخالف کمونیسم و شوروی ، در مورد تحولات آذربایجان در سالهای ۱۳۲۴-۱۳۲۵ هجری شمسی و رهبر این نهضت سید جعفر پیشه وری و اصلاحاتی که توسط وی در طول یک سال حاکمیت فرقه دموکرات در آذربایجان صورت گرفته و این آمریکایی قاضی و پژوهشگر ،برای پی بردن تاثیر این رویداد بر مردم ، از نزدیک با مردم آذربایجان هم صحبت شده به صورت خلاصه که از میان ترجمه آقای حمید دادیزاده انتخاب شده است ارائه می گردد :
حسن راشدی : ۲۴ اسفند ۱۳۹۰
بنا به پیشنهاد جمهوری آذربایجان،[۱] مجمع عمومی سازمان ملل در نشست ۲۳ فوریه ۲۰۱۰ ( ۴ اسفند ۱۳۸۸) ۲۱ ماه مارس را بهعنوان روز جهانی عید نوروز، بهرسمیت شناخت و آن را در تقویم خود جای داد. در متن به تصویب رسیده در مجمع عمومی سازمان ملل، نوروز، جشنی که قدمتی بیش از ۳ هزار سال دارد و امروزه بیش از ۳۰۰ میلیون نفر آن را در کشورهای بالکان ، اطراف دریای سیاه ، قفقاز ، خاورمیانه ، آسیای میانه و …جشن میگیرند توصیف شدهاست.
گرچه بعضیها اجرای مراسم روز نو بهاری و یا نوروز را به پارسیان نسبت می دهند ولی این جشن سابقه بسیاری طولانی تر از آن دارد که بعضی ها آنرا به سلاطین ساسانی پارسیان و یا حتی هخامنشیان نسبت دهند .
کاخ بلدیه تبریز تهیه و ویرایش : ح . راشدی
تَبْریزْ بزرگترین شهر آذربایجان ، شمال غرب کشور و مرکز استان آذربایجان شرقی است. این شهر بزرگترین قطب اداری، ارتباطی، بازرگانی، سیاسی، صنعتی، فرهنگی و نظامی این منطقه شناخته میشود. تبریز به دلیل جایدادن بسیاری از کارخانههای مادر و بزرگ صنعتی در خود و نیز وجود بیش از ۶۰۰ شرکت قطعهساز در آن، دومین شهر آلوده و نیز یکی از بزرگترین شهر صنعتی در ایران پس از تهران به شمار میرود و به دلیل صنعتیبودن، یکی از مهمترین شهرهای مهاجرپذیر نیز محسوب میشود. این شهر قطب صنعت خودروسازی و قطعهسازی کشور بوده و با تولید سالانهٔ ۱۶ هزار دستگاه موتور دیزل، بهعنوان بزرگترین تولیدکنندهٔ این نوع دستگاه در سطح منطقهٔ خاورمیانه شناخته میشود. تبریز با ۱٬۳۷۸٬۹۳۵ نفر جمعیت در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، چهارمین شهر پرجمعیت در ایران پس از شهرهای تهران، مشهد و اصفهان محسوب میگردد.
اولین چاپخانه، اولین خیابانی که در محدوده ایران امروزی دارای برق شد، اولین پستخانه و اولین خط انتقال پست و… در تبریز بودهاند و به همین علت، تبریز شهر اولینها نامیده میشود. در ذیل توضیحات بیشتری در مورد اولین های تاریخ کشور در تبریز را می خوانید …
چهره ترکان از نظر ژنتیکی (۱۳)
حسن راشدی : ( قسمتی از کتاب ترکان و بررسی …..)
گویا از سوی پان آریائیستها و ناسیونالیستهای افراطی چنین سوالاتی از جوانان دانشجوی ترک کشورمان میشود که اگر ترکهای ایران ترکهای اصیل بودند و به اجبار سلجوقیان ترک نشده بودند باید گرد صورت, تنگ چشم و کم ریش و زرد پوست میبودند در حالی که مردم ترک آذربایجان و ترکان دیگر نقاط ایران چنین نیستند, لذا اینها آذریهایی (آریائیهای پهلوی و یا تات زبان) هستند که با تحمیل شدن زبان ترکی بر آنها زبانشان تغییر یافته ولی قیافهاشان عوض نشده است!
گفتگوی اختصاصی شرق با پروفسور کاتلین هوگ، استاد زبانشناسی دانشگاه استرالیای جنوبی:
جایی برای نگرانی دولتها درباره تنوع زبانی وجود ندارد
اصغر زارع کهنمویی
اشاره: تنها در سال ۲۰۰۰ میلادی بود که سرانجام، انسان به فکر حفظ بزرگترین میراث بشری خویشتن افتاد، میراثی که در قرون اخیر، به تاراج اصحاب نسلکشی و نژادپرستی رفته است. ۲۱فوریه را روز جهانی زبان مادری نام نهادهاند، روزی برای پاسداشت نیکترین آیات الهی. تنها ۱۲سال از آن روز بزرگ تاریخی در سازمان ملل میگذرد. در این ۱۲سال، صدها جلد کتاب و هزاران مقاله درباره حقوق زبانی و زبان مادری نوشته شده است و صدافسوس که حتی یک از این هزاران به زبانهای مردم ایران ترجمه نشده است. روز جهانی زبان مادری بیش از هر جای دیگری، متوجه کشورهایی است که دارای تنوع زبانی گستردهای هستند تنوعی که به گفته کاتلین هوگ، نشان دهنده ثروت و دارایی کشور است. این گفتگو، بهانهای است برای زنهاری کوتاه بر این نکته که پاسداشت میراث ایرانیاسلامی، تنها در حفظ کتیبهها و نسخهها و سنگقبرها نیست، در حفظ میراث زندهای بنام زبان مادری همه مردمان ایران و همه زبانهای رایج در آن از جمله فارسی، ترکی، کردی، عربی، بلوچی و غیره نیز هست.
(۲۱ فوریه / ۲ اسفند)
آنا دیلینده هله ده تحصیل آرزوسو !
حسن راشدی : 1 / اسفند /۱۳۹۰
منجه گونئی آذربایجانلیلار کیمی ، و بیر اؤلکه نین نسبی اکثریت نفوسونو تشکیل ائدیب لاکین ۱۵۰ مین نفر نفوسو اولان بیر اقلیت قدری ده آنا دیلده تحصیل آلما حاقّینا مالیک اولماییب و اوزون ایللر بویو دوغما دیلده تحصیل آلما حسرتی ایله یاشاییب و بو آرزویا چاتا بیلمه ین بیر میلّت ، بلکه دونیانین هئچ بیر نقطه سینده تاپماق اولماز!
یعنی دونیادا هئچ کیم اینانا بیلمز ۷۰ میلیونلوق نفوسو اولان بیر اؤلکه ده 35 ، ۳۰ حتی ۲۰ میلیون نفوسا مالیک اولان بیر میلّت ، گئنیش و بیر بیرینه یاپیشیقلی بیر اراضی ده یاشاییب بیر دیل ، بیر مدنیت ، بیر تاریخ ، بیر اینانج و اعتقادلا یاشاسین آمما اؤز دیلینده یوخ باشقا بیر دیلده و کؤکدن اونون دیلی ایله فرقلی اولان بیر دیلده یازیب – اوخوماغا و تحصیل آلماغا مجبور اولاراق اؤز دوغما دیلینده حتی ابتدایی قدرده تحصیل آلماغادا حاقّّی اولماسین !
در ترکیه چه خبر است ؟
دکتر بهرام امیر احمدیان : استاد دانشگاه تهران
اروپا :
زمانی ترکیه کشور کودتاها و نابسامانی بود. اما امروز این جمهوری شگفت آور الگویی شده است برای توسعه کشورهای اسلامی .
اردوغان قول داده است ترکیه را در سال ۲۰۲۳ به یک قدرت جهانی تبدیل کند. این سال برابر خواهد بود با یکصدمین سال بنیانگذاری جمهوری ترکیه. در سال ۱۹۲۳ جمهوری ترکیه بنیانگذاری شد، کشوری ضعیف شده از تبعات جنگ جهانی یکم، وارث امپراتوری بزرگ عثمانی که بسیاری از قلمرو آن از دست رفته بود. شاید در آن دوره با احساس سرخوردگی که ترکها از این وضعیت داشتند، باور نمی کردند که روزی بتوانند «نه» بگویند، آن هم به آمریکا در حمله به عراق با گذر نیروها از خاک ترکیه در سال ۲۰۰۳ و شاید برخی موارد «نه» به اتحادیه اروپا. اما امروز ترکیه در جایگاه دیگری قرار گرفته است. تجزیه امپراتوری عثمانی ضربه ای بزرگ بر مردمی بود که حتی در سرزمین خویش بیگانه بودند. با اینحال آنان با درایت و پشتکار و پشتگرمی که داشتند توانستند ملت جدیدی بسازند ملت ترک، با احساس ناسیونالیستی قدرتمند متکی بر زبان و ادبیات ترکی و البته پویایی و خودباوری.
بلندترین برج جهان در آذربایجان
یک خبرگزاری غربی از برنامه ریزی جمهوری آذربایجان برای ساخت بلندترین برج جهان در سواحل دریای خزر خبر داد.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از آسوشیتدپرس، یک شرکت ساختمانی در جمهوری آذربایجان قصد دارد در پروژه ای ضمن ایجاد چند جزیره مصنوعی در دریای خزر بلندترین برج جهان را نیز در سواحل خزر بنا کند.
این برج ۲۷ درصد بلندتر از برج خلیفه دبی خواهد بود. برج خلیفه دبی با ۸۲۸ متر ارتفاع هم اکنون بلندترین برج جهان است.
" آذربایجان اونیورسیته سی" 1325 - ایل ، تبریز
نقش زبان رسمی در مرگ تدریجی زبان مادری
اعظم احمدی
دردنیایی که ما در آن زندگی میکنیم نزدیک به پنج هزار زبان وجود دارد درحالی که قریب به ۱۹۰کشور وجود خارجی دارند ؛ این یعنی در هر کشوری بطور میانگین بیست الی بیست وچهار زبان برای تکلم وجود دارد ؛ حال در برخی کمتر و دربرخی دیگر بیشتر.
البته این امر موید این است که اقصی نقاط جهان با اصطلاح چند زبانگی آشنا هستند ،از این روست که جوامع زبانی همواره در ارتباط با هم و در کنار هم قرارمیگیرند.و همین چند زبانگی خود باعث میشود که این زبان ها با یکدیگر در تماس و برخورد باشند.
حال این برخوردها می تواند در سطح جامعه رخ دهد یا در سطح فردی (یعنی فردی بخواهد زبان دیگری را بیاموزد).نتیجه ی همین برخوردهاست که زبان شناسان را وا می دارد تا در مورد آن به بحث و بررسی بپردازند ؛ که حاصل آن ذیل "زبان شناسی اجتماعی" قرار می گیرد. آنچه ما در این مبحث می خواهیم بدان بپردازیم این است که در جامعه ی ما این اتفاق چگونه و به چه شکلی رخ می دهد و آنچه ماحصل این اتفاق (برخورد) است چه چیزی است ؟
ترکان و زبان ترکی در آئینه تاریخ و ادبیات (۱۲)
" ترکان و بررسی تاریخ ، زبان و …"
در تاریخ, همچنین در ادبیات فارسی و عربی به کرات به نام ترکان و زبان ترکی و حضور آنها در مناطق آذربایجان و نقاط مختلف ایران, عراق, سوریه و آسیای صغیر بر میخوریم که گاهی از این ترکان و زبان آنها بر اساس نام مناطق محل سکونتشان یاد شده است. چنانکه در بعضی از موارد به علّت وسعت سکونت ترکان در مناطق آذربایجان تاریخی که از در بند, در جمهوری خود مختار داغستان (روسیه) در شمال گرفته تا همدان و اراک در جنوب, و از غرب دریای خزر و دیلم در شرق گرفته تا ارزنجان (در داخل خاک ترکیه امروزی) در غرب ادامه داشته, زبان آنها را آذری, آذریه و یا آذربیجیه نامیده اند.
رحیم رئیس نیا موّرخ معاصر در مورد کلمة «آذری» که در تاریخ آمده است نظری این چنین دارد:
حسن راشدی : 10 / 10 /1390
تورکیه نین کورد سویلو و دیاربکر مجلیس وکیلی و BDP پارتیاسی عضوو اولان خانیم " لیلا زانا " تورکیه کوردلری نین اؤز " آلین یازیلارینی تعیین ائتمک" اوچون تورکیه دؤلتیندن کورد منطقه لرینده رفراندم کئچیرمه یی ایسته میشدیر .
لیلا زانا دئمیشدیر : " من اؤنجه دن دئمیشدیم تورکیه کوردلری " اؤز ارکلیک " (خودمختارلیق ) ایسته ییرلر ، لاکین بوگون دئییرم ایندی داها بوندان آرتیق ایستکلری وار " .
تورکیه اؤلکه سینده کورد نماینده لری بو قدر دانیشماغا اؤزلرینه حق وئریرلرسه ، تورکیه رادیو – تلویزیون و مطبوعاتی دا اونلارین بو دانیشیق و ایستکلری نین هئچ بیر ذرّه سینی ده سانسور ائتمه دن ، اؤلکه ایچیندن علاوه دونیانین هر یئرینه یاییرلار .
هله بو دانیشیق و ایستکلر تورکیه نین آنا یاساسیندان قیراق و آنا یاساسینا ضد اولان ایستکلر دیر ، لاکین تورکیه نین رادیو – تلویزیون و مطبوعاتیندا ، مجلیس وکیل لری نین دانیشیق و ایستکلری تام آزاد و سربست ، جمعی رسانه لرده یاییلیر . آما تاسف لر اولسون بیزیم آذربایجان نماینده لریمیز مجلیسه گئدنده ان آزی آنا یاسانین ۱۵ – جی ماده سیندن ده بئله دانیشماغا اؤزلرینه جرئت وئرمیرلر .
